Genf

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Disambig.svg Dä Artikel beschäftigt sich mit de Stadt Genf. Anderi Artikel verzeled über de gliichnamigi Kanton.
Genf
Wappe vo Genf
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Gämf (GE)
Bezirk: (De Kanton Gämf kennt ke Bezirk.)
BFS-Nr.: 6621i1f3f4
Poschtleitzahl: 1200–1299
UN/LOCODE: CH GVA
Koordinate: 500532 / 11732546.2000136.149985375Koordinaten: 46° 12′ 0″ N, 6° 9′ 0″ O; CH1903: 500532 / 117325
Höchi: 375 m ü. M.
Flächi: 15,9[1] km²
Iiwohner: i191'557 (31. Dezämber 2013)[2]
Uusländeraateil: 48,0 % (31. Dezember 2013)[3]
Stadtpräsident: Sami Kanaan (SP), 2014/15
Website: www.ville-geneve.ch
Blick uf Gämf vom Mont Salève

Blick uf Gämf vom Mont Salève
Charte
Genfersee Frankreich Céligny Kanton Waadt Aire-la-Ville Anières Avully Avusy Bardonnex Bellevue GE Bernex GE Carouge Cartigny GE Céligny Chancy Chêne-Bougeries Chêne-Bourg Choulex Collex-Bossy Collonge-Bellerive Cologny Confignon Corsier GE Dardagny Genf Genthod Gy GE Hermance Jussy GE Laconnex Lancy Le Grand-Saconnex Meinier Meyrin Onex Perly-Certoux Plan-les-Ouates Pregny-Chambésy Presinge Puplinge Russin Satigny Soral GE Thônex Troinex Vandœuvres Vernier Versoix Veyrier GECharte vo Genf
Iber des Bild
w

Gänf ([g̊æɱf]; hochdütsch Genf; fr. Genève [ʒəˈnɛv]; Patois: Zenéva [ðənəva]; it. Ginevra; rät. Genevra) isch die zwäitgröscht Stadt vo de Schwiiz und d Hauptstadt vom gliichnamige Kanton.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gämf liit am Lac Léman. Us dem See chunnt au de Fluss, wo dur d Stadt flüsst, d Rhone, de ander Fluss, wo vom französische Hinderland her chunnt, isch d Arve. Gämf als Stadt hät öppe 192'000 Iiwohner, im ganze Kanton sind's öppe so 470'000 Iiwohner und i de Metropolregion wohned öpe 1'250'000 Persone.

De Kanton Gämf bildet de Südweschtzipfel vo de Schwiiz und grenzt nur im Nordoschte a d Schwiiz, di ander Grenze ghört zu Frankriich. De Kanton hät mit de Gmaind Céligny e Exklave im Kanton Waadt.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gänfer Altschtadt im Winter

Gänf isch scho i de jüngere Staizitt bisidlet gsii, wie Füürstele us dere Zitt biwiiset. I de Bronzezitt isch den d Geged um Gänf usserordeli dicht bisidlet gsii, spöter aber het d Bivölkerig abgnoo.

D Allobroger, en keltische Stamm, hend spötistens um 200 v.Chr. ufem Hügel Saint-Pierre zwüschet em See, de Rhone und de Arve e bifestigts Oppidum errichtet, wo de Seehafe und d Flussöbergeng öberwacht het. D Römer hend 122/120 v.Chr. d Allobroger underworfe und i di römisch Provinz Gallia Narbonensis iiglideret. Di alt Sidlig Genava und de Hafe sind usbaue wore. Um 100 v.Chr. isch öber d Arve e Holzbrugg baue wore und de Hafe isch verstärcht wore. Um 80 v.Chr. isch bim Hafe e 3 Meter höchi Staute us Aicheholz ufgstellt wore, wo mit Menscheopfer verert woren isch. D Brugg öber d Rhone aber het de Julius Cäsar im März 58 v.Chr. abriisse loo, zum verhindere, as d Helvetier dör d Provinz Narbonensis züchet.

Denn het sich d Stadt zumene wichtige Handelszentrum entwicklet und de Hafe isch immer mee uusbaut wore. Noch dem d Alemane um 260 Genava plünderet hend, isch e Stadtmuur baue wore. I de zwaite Hälfti vom 4. Jh. isch Gempf Bischofssitz wore miteme prächtige Palast, de erst bikannt Bischof isch de Isaac gsii (um 400). Wo ane 443 d Burgunder i de Sapaudia agsidlet wore sind, isch Gemf Sitz vom burgundische König wore, nebet Lyon und Vienne. Wo de König Gundobad Striit mit sim Brüeder Godigisel, wo z Genf residiert het, Striit öbercho het, het de Gundobad Gemf abgfacklet, aber nochem Tod vom Godigisel wider ufbaue lo. Im Joor 534 isch s Burgunderriich vo de Merowinger underworfe wore und Tail vom Fränkische Riich wore. Ane 563 het e Tsunami, uusglöst dör e Bergsturz am obere Gemfersee, s Hafeviertel vo Gemf öberfluetet.

D Machtverhältnis im Mittelalter sind immer komplizierter wore, und s Verhältnis zwöschet em Bischof vo Gemf und de Groofe vo Gemf sind nöd grad die beste gsii. Um 1250 hend d Groofe vo Savoye d Herrschaft öbernoo und sich mit de Gemfer Börgerschaft agfründet, um di politisch Macht vom Bischof z schwäche. Aber au d Eidguenots und de König vo Burgund hend probiert, immer mee Iifluss uf die wichtig Stadt z nee, so as d Börgrschaft vo Gemf immer wider nöiji Vertreg het müese uufsetze.

I de Renaissance hät de Reformator Johannes Calvin (1509–1564) z Gänf sini Lehre verbräitet. As Folg vo de Reformation isch im Joor 1535 de Bischof endgültig entmachtet wore und er het müese d Stadt verloo. 1815 hät sich Gänf de Äidgnosseschaft agschlosse. Im 20. Jaarhundert sind vil international wichtigi Organisatione uf Gänf cho; zum Bispiil d UNO oder au s CERN, zum nu es paar ufzelle. Z Gänf isch au s World Wide Web entwickled worde.

Bevelkerigsentwicklig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Johr 1850 1860 1870 1880 1888 1900 1910 1920 1930
Yywohner 37'724 54'009 60'004 70'355 75'709 97'359 115'243 126'626 124'121
Johr 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2011
Yywohner 124'431 145'473 176'183 173'618 156'505 171'042 177'964 187'295 191'803

De Uusländeraateil isch anne 2013 bi 47,7 % gläge.[3]

Religion[ändere | Quälltäxt bearbeite]

14,6 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 37,4 % remisch-katholisch.

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 16,1 %, CVP 7,3 %, GLP 2,8 %, GP 14,4 %, MCR 9,4 %, SP 22,4 %, SVP 15,3 %, Sunschtigi 12,2 %.

Gmaindspresidänt isch vo 2014 bis 2015 de Sami Kanaan (SP).[4]

Sproch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 177'964 Yywohner 128'622 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 7'050 Dytsch, 7'320 Italienisch un 34'972 anderi Sproche.

De alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschiins Endi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us de Volkszellige vo 1990 un 2000, wo zum Teil Lüt Patois als Sproch aagchrüzlet häi, gelte i de Sprochwisseschaft als Artefakt und häi ihre Ursprung ender in statistische Fehler oder dass d Lüt unter «Patois» ihr Regionalfranzösisch verstöhn.[5][6]

Lueg no[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Fuessnoote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. ↑ Bundesamt für Statistik
  2. ↑ Population résidante du canton de Genève, selon l'origine et le sexe, par commune, en juillet 2013 (XLS, 207 kB). Office cantonal de la statistique (OCSTAT). Republik und Kanton Genf. Abgerufen am 6. August 2013.
  3. ↑ 3,0 3,1 Population résidante du canton de Genève, selon l'origine et le sexe, par commune, en décembre 2013 (XLS-Datei, 311 kB), Office cantonal de la statistique (OCSTAT), Republik und Kanton Genf
  4. ↑ Mairie de Genève – Sami Kanaan
  5. ↑ Andres Kristol: Que reste-t-il des dialectes gallo-romans de Suisse romande?. In: Jean-Michel Eloy (Hg.).: Evaluer la vitalité. Variétés d’oïl et autres langues. Université de Picardie / Centre d’Etudes Picardes, Amiens 1998, S. 101–114
  6. ↑ Pierre Knecht: Die französischsprachige Schweiz. In: Hans Bickel, Robert Schläpfer (Hg.): Die viersprachige Schweiz. Sauerländer, Aarau/Frankfurt/Salzburg 2000, S. 139–176

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Genf – Album mit witere Multimediadateie

Wikisource Genff in der Topographia Helvetiae, Rhaetiae et Valesiae (Matthäus Merian) im dütschsprochige Wikisource
Vun "http://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Genf&oldid=590333"