Ehipto
| Arabo a Republika iti Ehipto
جمهورية مصر العربية
Ǧumhūriyyat Maṣr al-ʿArabiyyah |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
|
"Bilady, Bilady, Bilady" "Pagiliak, pagiliak, pagiliak" |
||||||
.svg) |
||||||
| Kapitolio (ken kadakkelan a siudad) |
Cairo 30°2′N 31°13′E / 30.033°N 31.217°ENagsasabtan: 30°2′N 31°13′E / 30.033°N 31.217°E |
|||||
| Opisial a pagsasao | Arabiko[a] | |||||
| Nagan dagiti umili | Ehipsio | |||||
| Gobierno | Milisia a hunta | |||||
| - | Mangipangulo iti Suprema a Konseho iti Siigam a Buyot | Mohamed Hussein Tantawi[b] | ||||
| - | Nangruna Ministro | Kamal Ganzouri | ||||
| Lehislatura | Parlamento | |||||
| - | Ngato a Kamara | Shura a Konseho | ||||
| - | Baba a Kamara | Pagtitiponan dagiti Tattao | ||||
| Nagbangonan | ||||||
| - | Nagkaykaysa nga estado[1] | |||||
| - | Panakayebkas iti republika | 18 Hunio 1953 | ||||
| - | Ti Ehipto a panaggulo [2] | 25 Enero 2011 | ||||
| - | Probisional a Batay-linteg | 30 Marso 2011 | ||||
| Kalawa | ||||||
| - | Dagup | 1,002,450 km2 (Maika-30) 387,048 kd milia |
||||
| - | Danum (%) | 0.632 | ||||
| Bilang dagiti umili | ||||||
| - | 2011 karkulo | 81,015,887 (Maika-16) | ||||
| - | 2006 senso | 76,699,427 (dagup)[3] mairaman ti 3,901,396 ballasiw-taaw |
||||
| - | Densidad | Agpayso a densidad:[c] 2,755.2/km2Maika-38 7,136/sq mi Densidad ti populasion: 76.3/km2 (Maika-126) 197.5/kd mi |
||||
| GDP (PPP) | 2011 karkulo | |||||
| - | Dagup | $508.265 bilion[4] | ||||
| - | Tunggal maysa a tao | $6,361[4] | ||||
| GDP (nominal) | 2011 karkulo | |||||
| - | Dagup | $231.111 bilion[4] | ||||
| - | Tunggal maysa a tao | $2,892[4] | ||||
| Gini (1999–00) | 34.5 (tengnga) | |||||
| HDI (2011) |  0.644[5] (kalalainganna) (Maika-113) |
|||||
| Kuarta | Libra ti Ehipto (EGP) |
|||||
| Sona ti oras | EET (UTC+2 (Awan DST idi 2011)) | |||||
| Agmaneho iti | kanawan | |||||
| Internet TLD | .eg, مصر. | |||||
| Kodigo ti panagtelepono | +20 | |||||
| a.^ Literaria nga Arabiko ket isu laeng ti opisial a pagsasao. Ehipsio nga Arabiko ket isu ti nailain maisasao. Dadduma pay dagiti dialekto ken minoridad a pagsasao ket maususar iti rehional. b.^ De facto interim a daulo ti estado.[6][7] c.^ Ti densidad ket naibatay iti 2006 a bilang ti populasion. Ti buang ti matematika ken ti agpayso a densidad ket ti kinapudno a 98% dagiti Ehipsio ket agtaeng iti 3% iti teritorio.[8] |
||||||
.svg)
Ti Ehipto, 
i/ˈiːdʒɪpt/ (Arabiko: مصر, Miṣr, Ehipsio nga Arabiko: [mɑsˤɾ] ; Koptiko: Plantilia:Koptiko, Kīmi ; Sahidic a Koptiko: Plantilia:Koptiko, Kēme), opisial a ti Arabo a Republika iti Ehipto, Arabiko: 
جمهوريّة مصر العربيّة (tulong·paammo), ket maysa a pagilian a nagruna idiay Amianan nga Aprika, nga adda iti Sinai a Peninsula a mangbukel ti maysa a daga a rangtay idiay Abagatan a laud nga Asia. Ti Ehipto ngarud ket maysa a transkontinental a pagilian, ken maysa a nangruna a bileg idiay Aprika, ti Mediteraneo a Labneng, ti Tengnga a Daya ken ti Muslim a lubong. Mangsakop daytoy ti kalawa iti agarup a 1,010,000 kuadrado kilometro (390,000 sq mi), ti Ehipto ket nabeddengan babaen ti Baybay Mediteraneo iti amianan, ti Gaza Strip ken Israel iti amianan a daya, ti Baybay Nalabbaga iti daya, ti Sudan iti abagatan ken ti Libya iti laud.
Ti Ehipto ket maysa kadagiti kaaduan ti populasion a pagilian idiay Aprika ken ti Tengnga a Daya. Kaaduan kadagiti agarup a 81 a riwriw a tattaona ket[9] agtaeng iti igid iti Karayan Nilo, iti kalawa ti agarup a 40,000 kuadrado kilometro (15,000 sq mi), a daytoy laeng ti mabirukan a mataltalon a daga. Dagiti dakkel a lugar iti Desierto ti Sahara ket bassit laeng dagiti agtaeng. Agarup a kagudua kadagiti agtaeng iti Ehipto ket adda kadagiti urbano a luglugar, a kaaduan ket maiwarwaras iti ballasiw kadagiti napusek ti populasion a sentro iti kalatakan a Cairo, Alexandria ken dagiti daduma pay a kangrunaan a siudad idiay Nile a Delta.
Dagiti momumento idiay Ehipto a kas ti Giza a piramida a patakder ken ti bukodna a Nalatak nga Espinghe ket pinatakder babaen ti bukodna a taga-ugma a sibilisasion. Dagiti bukodna a taga-ugma a nadadael, a kas dagiti Memphis, Thebes, ken Karnak ken ti Tanap dagiti Ari iti ruar ti Luxor, ket naimudingan a pakipatengngaan iti arkeolohiko a panagadadal. Ti turismo nga industria ken ti Baybay Nalabbaga a Riviera ket pagtrabahuan dagiti agarup a 12% nga Ehipsio.
Ti ekonomia ti Ehipto ket maysa kadagiti nakadumduma iti Tengnga a Daya, nga adda kadagiti paset a kas ti turismo, agrikultura, industria ken serbisio a gangani nga agpapada ti lessaad dagiti pinataudan.
Idi kasapaan ti 2011, ti Ehipto ken napan iti maysa a rebolusion, a nagbanagan ti pannakaikkat ni Presidente Hosni Mubarak kalpasan ti gangani a 30 tawtawen a nagturay.[10]
Ti panagbutos ti Presidente ket naiskediul iti Mayo 2012.
Dagiti linaon
Nagnagan[urnosen | urnosen ti taudan]
Ti nagan nga Ehipto ket naala manipud ti taga-ugma a Griego Aígyptos (Αἴγυπτος), babaen ti Tengnga a Pranses nga Egypte ken Latin Aegyptus. Daytoy ket naipakita iti nasapa a Griego a Linear B a tabtableta a kas ti 𐁁𐀓𐀠𐀴𐀍 a-ku-pi-ti-yo. Ti panaginagan nga aigýpti-, aigýptios ket binulod idi ti Koptiko a kas ti ⲅⲩⲡϯⲓⲟⲥ/ⲕⲩⲡϯⲓⲟⲥ gyptios, kyptios, ken manipud diay iti Arabiko a kas ti قبطي qubṭī, a naipasubli a naporma iti قبة qubṭ, nga iti Ingles a Copt. Dagiti Griego a porma ket binulod manipud ti Naladaw nga Ehipto (Amarna) Hikuptah "Memphis", ti pannakadadael ti nasapsapa a Ehipsio a nagan a Hwt-ka-Ptah (ḥwt-kꜣ-ptḥ), a kayatna a sawen ket "pagtaengan ti ka (kararua) ni Ptah", ti nagan ti templo iti dios a ni Ptah idiay Memphis.[11] Ni Strabo ket nangibaga ti nagtaudan ti nagan manipud ti folk nga etimolohia nga iti Aígyptos (Αἴγυπτος) ket nagbalin a kas ti kompuesto manipud ti Aigaiou huptiōs (Aἰγαίου ὑπτίως), a kayatna a sawen ket "ti baab ti Eheo".
Ti Miṣr (IPA: [mesˤr]) ket isu ti Literario nga Arabiko ken ti moderno nga opisial a nagan ti Ehipto, bayat a ti Maṣr (IPA: [mɑsˤɾ]) ket isu ti sapasap a pannakabalikas iti Ehipsio nga Arabiko. Ti nagan ket manipud ti Semitiko a punganayan, a dagus a kognado kadagiti sabali a Semitiko a balikas para iti Ehipto a kas ti Hebreo מִצְרַיִם (Mitzráyim), a literal a kayatna a saoen ket "dagiti dua nga ilet" (ti pannakaibasar ti dinastiko a panagsinsina ti ngato ken baba nga Ehipto).[12] Ti balikas ket kasisigud a nangibagbaga ti "metropolis" wenno "sibilisasion" ket ti kayatna a sawen ket "pagilian", wenno "prontera-daga".
Ti taga-ugma nga Ehipsio a nagan ti pagilian ket Kemet (km.t) ⟨𓆎𓅓𓏏𓊖⟩, a kayatna a sawen ket "nangisit a daga", a mangibagbaga ti nalames a nangisit a dagdaga ti nalayusan a tanap ti Nilo, a naisalsalunina manipud ti deshret (dšṛt), wenno "nalabbasit a daga" iti desierto.[13] Ti nagan ket naibagbaga a kas ti kēme kenkēmə iti Koptiko a paset ti pagsasao nga Ehipsio, ken nagparang idi nasapa a Griego a kas Χημία (Khēmía).[14] Ti sabali pay a nagan idi ket tꜣ-mry "daga ti igid ti karayan".[15] Dagiti nagan ti Akinngato ken Akinbaba nga Ehipto ket dagidi Ta-Sheme'aw (tꜣ-šmꜥw) "sedgeland" ken Ta-Mehew (tꜣ mḥw) "amianan a daga".
Dagiti nota[urnosen | urnosen ti taudan]
- ^ Goldschmidt, Arthur (1988). Moderno nga Ehipto: To pannakaporma ti maysa a Pagilian-Estado. Boulder, CO: Westview Press. p. 5. ISBN 9780865311824. "Among the peoples of the ancient Near East, only the a dagiti Ehipsio ket nagbatida idiay ken isuda ket di-nagbalbaliw, nupay kasta binalbaliwanda ti maysa ti pagsasaoda ken namiduada a binaliwan ti relihionda. Iti maysa a kapanunutan, daytoy ket buklen ti kadaanan a pagilian iti ulubong. Kaaduan kadagiti pakasaritaanda, ti Ehipto ket maysa idin nga estado, ngen dagiti laeng nabiit a napalabas a tawtawen a daytoy ket agpayso a pagilian nga estado, nga adda iti gobierno a nagitunton ti kinamatalek kadagiti suhetona a naibatay iti sapasap nga identidad."
- ^ http://www.masrawy.com/News/Egypt/Politics/2012/january/11/4726021.aspx
- ^ "Dagiti Mangipatudo Manipud Nalpas a Resulta iti 2006 Senso ti Populasion a Naipada kadagiti 1996 a Senso" (PDF). Sentro nga Ahensia para iti Mobilisasion a Publiko ken dagiti Estadistika. Naala idi 15 Abril 2011.
- ^ a b c d "Ehipto". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 19 Septiembre 2011.
- ^ "Nagbanagan a Panagrangrang-ay a Nagtagitaoan 2011". Dagiti Nagkaykaysa a Pagilian. 2011. Naala idi 5 Nobiembre 2011.
- ^ Hope, Christopher; Swinford, Steven (15 Pebrero 2011). "WikiLeaks: Ti daulo ti Ehipto 'ket saan na a kayat ti agreporma'". The Daily Telegraph. Naala idi 5 Marso 2011.
- ^ "Ti Suprema Konseho iti Siiigam a Buyot: Panagyebkas ti Batay-linteg". Pakaammo a Serbisio ti Estado ti Ehipto. 13 Pebrero 2011. Naala idi 5 Marso 2011. "Ti Mangipangulo a Suprema Konseho iti Siiigama Buyot ket irepresenta na iti uneg ken ruar."
- ^ de Blij, H. J.; Murphy, Alexander B.; Fouberg, Erin H. (2006). Human Geography: Tattao, Lugar, ken Kultura (Maika-8 nga ed.). New York: John Wiley & Sons. p. 38. ISBN 9780471679516.
- ^ "Pagorasan ti Populasion". Sentro nga Ahensia para iti Mobilisasion iti Publiko ken dagiti Estadistika. 16 Abril 2011. Naala idi 16 Abril 2011.
- ^ "Hosni Mubarak". Naala idi 2012-05-23.
- ^ Hoffmeier, James K (1 Oktubre 2007). "Rameses of the Exodus narratives is the 13th B.C. Royal Ramesside Residence". Trinidad a Warnakan: 1.
- ^ "Biblical Hebrew E-Magazine. Enero, 2005". Ancient-hebrew.org. Naala idi 25 Agosto 2010.
- ^ Rosalie, David (1997). Dagiti Nagipatakder ti Piramida ti Taga-ugma nga Ehipto: Ti Moderno a Panagsuksukisok dagiti Mangob-obra ti Paraon. Routledge. p. 18.
- ^ "Ti Ababa a Pakasaritaan ti Alkemia". UNIBERSIDAD TI BRISTOL A PAGADALAN TI KIMIKA. Naala idi 21 Agosto 2008.
- ^ Breasted, James Henry; Peter A. Piccione (2001). Dagiti Taga-ugma a Rehistro ti Ehipto. Unibersidad ti Illinois a Pagmalditan. pp. 76;40. ISBN 978-0-252-06975-8.
Dagiti nagibasaran[urnosen | urnosen ti taudan]
Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am ti banag ti publiko a pagturayan manipud kadagiti sapot a pagsaadan weno dagiti dokumento ti CIA World Factbook.- Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am ti banag ti publiko a pagturayan manipud kadagiti sapot a pagsaadan weno dagiti dokumento ti Departamento ti Estado ti Estados Unidos (Dagiti paammo a Nota).
Daytoy nga artikulo ket agilaklak-am Dagiti silpo ti ruar[urnosen | urnosen ti taudan]
Dagiti midia a mainaig ti Ehípto idiay Wikimedia Commons
- Gobierno
- Portal ti Serbisio ti Gobierno ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
- Portal ti Pakaammo ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
- Sentro a Suporta ti Pakaammo ken Panagikeddeng ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
- Dagiti Serbisio ti Estado ti Ehipto (Arabiko, Ingles, Pranses)
.svg)
|
||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||
.svg)
- Ehipto
- Dagiti pagilian idiay Aprika
- Dagiti Arabo a republika
- Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
- Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
- Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
- Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
- Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
- G15 a pagpagilian
- Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
- Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
- Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
- Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
- Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
- Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
- Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
- Amianan nga Aprika
- Dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika
- Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 922
- Akinlaud nga Asia
- Dagiti pagilian ti akin-abagatan a Mediteraneo
