صفحهٔ اصلی
لاله سردهای از تیرهٔ سوسنیان است که در حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ گونه دارد. محلّ اصلی رویش لالهٔ خودرو در آسیای مرکزی در نظر گرفته میشود. این گل در افغانستان، ترکیه، ایران، قسمتی از غرب سوریه، سواحل دریاچه آرال، دریاچه خزر و دریای سیاه، یونان، ایتالیا، اسپانیا و سواحل دریای مدیترانه در شمال آفریقا بصورت خودرو یافت میشود. در بین کشورهای اسلامی لاله در فرهنگ دو کشور ایران و ترکیه نفوذ عمیقی دارد. ۱۹ گونه از گونههای لاله از ایران گزارش شدهاست. از لحاظ گیاهشناسی لاله به دو گروه بزرگ پرورشی و خودرو تقسیم میشود. لالههای پرورشی دارای گلهای بزرگ، جام گل بزرگتر و تنوع رنگی بیشتری نسبت به گلهای خودرو هستند. لالهها بطورکلی در چهار طبقهٔ کلیِ زود گلدهنده، میانرس، دیر گلدهنده و گونهها قرار میگیرند. از سال ۱۹۸۱ تقسیمبندی گلهای لاله توسط انجمن سلطنتی پیاز لاله هلند آغاز شد و لالهها بر اساس شکل گیاه و شکل و زمان باز شدن گل به ۱۵ گروه تقسیم شدند. از طریق درآوردن پیاز بوته اصلی از خاک و جدا کردن پیازچههای نوچه اطراف پیاز مادری و کاشت بذر کاملاً تازهٔ ارقام جدید تکثیر و ازدیاد میشوند. در حال حاضر از نظر تولید و صادرات پیاز و گل شاخهای لاله، هلند در جایگاه نخست در بین کشورهای جهان جای دارد. لاله گل ملی کشورهای ایران، افغانستان، ترکیه، هلند، مجارستان و بلژیک به شمار میآید.
نام گل لاله از کلمه لال یا همان لعل از زبان سانسکریت به معنی «قرمز» گرفته شدهاست. واژهٔ لاله امروزه به گلهای پیازداری گفته میشود که نام علمی آنها تولیپا و از راستهٔ سوسنسانان و از تیره ٔسوسنیان است و کاسه و جام آن تشکیل جامی کامل میدهد. شک نیست که واژهٔ لاله به لال که به معنی «سرخ» است وابستهاست و گلی که لاله خوانده شده به مناسبت همین رنگ است.
گل لاله در زبانهای اروپایی Tulip و Tulpe تولیپه نام دارد که به واسطهٔ شباهت این گل با عمامه از واژهٔ «تولبند» به معنی «عمامه» گرفته شدهاست. احتمالاً مترجم ترکی در هنگام معرفی این گل به اروپائیان و در وصف آن این واژه را به زبان رانده و آن را در بزرگی و شکل به عمامه تشبیه کردهاست. در مورد فارسی بودن این واژه بین پژوهشگران توافق وجود دارد. در مقدمة الادب زمخشری که واژهنامهٔ عربی به فارسیاست، عمامه به فارسی «دُلبند» ترجمه شدهاست و ریشهٔ واژهٔ «تولبند» نهایتاً همان دُلبند (Dolband) فارسیاست که از فارسی به ترکی رفته و تلفظ آن به «تولبند» تبدیل شدهاست. بهرحال این گیاه با نام تولیپه از ترکیه به اروپا رفت و در آنجا به همین نام مشهور شد اما خود ترکان مانند ایرانیان این گل را در همان زمان لاله مینامیدند.
هدف ویکیپدیا آفرینش و انتشار جهانی یک دانشنامهٔ آزاد به تمامی زبانهای زندهٔ دنیاست. با رشد روزافزون این دانشنامه گردانندگان آن در بنیاد ویکیمدیا چندین پروژهٔ مشابه دیگر همچون ویکیواژه، ویکیکتاب، ویکیگفتاورد، ویکیخبر، ویکیدانشگاه، ویکیسفر، ویکیداده و ویکیگونه را پدید آوردند.
ویکیپدیای فارسی پس از دو سال از شروع پروژهٔ ویکیپدیای انگلیسی در آذر ۱۳۸۲ (دسامبر ۲۰۰۳) فعالیت خود را آغاز کرد و به کمک تلاش و کوشش شبانهروزی علاقهمندان رشد فرهنگ و ادب فارسی، اکنون در ردهٔ هجدهم ویکیپدیاها قرار دارد و همچنین بزرگترین ویکیپدیا در میان زبانهای خاورمیانه و زبانهای راست به چپ و بزرگترین دانشنامهٔ فارسی است. ویکیپدیای فارسی هم اکنون (۲۵ اسفند ۱۳۹۳ خورشیدی) ۴۴۷٬۱۴۲ نوشتار دارد.
- رویدادها
- ۱۰۷۹ (میلادی) - به دستور ملکشاه سلجوقی، قرار بر این شد که تاریخ اسناد به هر دو تقویم هجری شمسی (جلالی) و هجری قمری نوشته شود.
- ۱۵۲۱ (میلادی) - فردیناند ماژلان،دریانورد اسپانیایی، پس از عبور از اقیانوس آرام به فیلیپین رسید.
- ۱۹۶۸ (میلادی) - جنگ ویتنام – سربازان آمریکایی ۳۴۷ غیرنظامی را در مایلای ویتنام کشتند.
- ۱۹۷۸ (میلادی) - نخستوزیر سابق ایتالیا، آلدو مورو، توسط بریگاد سرخ در رم به گروگان گرفته شد و ۵۴ روز بعد به قتل رسید.
- زادروزها
- ۱۷۵۱ - زادروز جیمز مدیسون چهارمین رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا ، از نویسندگان قانون اساسی ایالات متحده آمریکا
- ۱۷۸۹ - زادروز گئورگ زیمون اهم فیزیکدان آلمانی
- ۱۸۳۹ - زادروز سولی پرودوم نخستین برنده جایزه ادبی نوبل در سال ۱۹۰۱
- ۱۸۶۸ (میلادی) - زادروز ماکسیم گورکی نویسنده مشهور روس
- ۱۹۵۳ - زادروز ریچارد استالمن ( در تصویر ) یک آمریکایی طرفدار آزادی نرمافزار و برنامهنویس کامپیوتر ، بنیانگذار بنیاد نرمافزارهای آزاد
- ۱۹۵۹ - زادروز ینس استولتنبرگ نخست وزیر فعلی نروژ
- درگذشتها
- ۳۷ - درگذشت تیبریوس امپراتور روم بین سالهای ۱۴ تا ۳۷ میلادی
- ۱۸۰ - درگذشت مارکوس اورلیوس فیلسوف و امپراتور بزرگ روم
- ۴۵۵ - درگذشت والنتینیان سوم امپراتور روم غربی از ۴۲۵ تا هنگام مرگش در ۴۵۵
- ۱۹۱۴ - درگذشت چارلز آلبرت گوبات سیاستمدار و وکیل سوئیسی ، برنده جایزه صلح نوبل سال ۱۹۰۲ با مشارکت الی داکومان برای ریاست دفترخانه صلح بین المللی
- ۱۹۴۰ - درگذشت سلما لاگرلوف نویسنده سوئدی و اولین زن برنده جایزه نوبل ادبیات
- ... دیوار نُدبه در اورشلیم مقدسترین مکان زیارتی یهودیان است؟ (در تصویر)
- ... چلّهنشینی گرفتهشده از عدد چهل است؟
- ... مار زهرافکن خطرناکترین زهرها را در میان دیگر مارهای زهردار دارد؟
- ... خط راهآهن حجاز که از دمشق تا مدینه از طریق گذشتن از سرزمین حجاز امتداد داشت، زمان سفر حج را از ۴۰ روز به ۵ روز کاهش میداد؟
- ... پیمان ابدی نخستین پرش بانجی را در ایران انجام داد؟
- ... ژاپنیها رسم دارند که در روزهای نخستین سال نو، غذای سنتی با نام «اوسهچی ریوری» بخورند؟
- ... الساندرو روسا ویرا بازیکن برزیلی ورزش فوتسال، در ۶۹۷ بازی باشگاهی تعداد ۹۳۲ گل زده است؟