Mali

République du Mali Republika Mali
Flaga Mali Godło Mali
Dewiza: (fr.) Un peuple, un but, une foi
Hymn: Pour l'Afrique et pour toi, Mali
Język urzędowy	francuski
Stolica	Bamako
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Ibrahim Boubacar Keïta
Szef rządu	premier Modibo Keita
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	24. na świecie 1 240 192 km² ~0,6%
Liczba ludności (2010)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	69. na świecie 13 277 905 10,7 osób/km²
PKB (2012)  • całkowite   • na osobę	10,3 mld USD 631 USD
PKB (PPP) (2012)  • całkowite   • na osobę	17,9 mld USD 1100 USD
Jednostka monetarna	frank CFA (XOF)
Niepodległość	od Francji 22 września 1960
Strefa czasowa	UTC 0
Kod ISO 3166	ML
Domena internetowa	.ml
Kod samochodowy	RMM
Kod samolotowy	TZ
Kod telefoniczny	+223

Mali, Republika Mali (fr. République du Mali, bambara Mali ka Fasojamana) – śródlądowe państwo położone w Afryce Zachodniej, siódme co do wielkości w Afryce ze stolicą Bamako, graniczy z Algierią na północy, Nigrem na wschodzie, Burkiną Faso oraz Wybrzeżem Kości Słoniowej na południu, Gwineą na południowym zachodzie oraz z Senegalem i Mauretanią na zachodzie.

Mali składa się z ośmiu regionów i jego granice na północy sięgają południowej Sahary, podczas gdy południowa część kraju, zamieszkana przez większość społeczeństwa, graniczy z rzekami Niger oraz Senegal. W strukturze gospodarczej kraju przeważa rolnictwo oraz rybołówstwo. Niektóre z bogactw naturalnych Mali to złoto, uran czy sól. Uważa się, że Mali jest jednym z najbiedniejszych państw świata.

§Geografia

• Powierzchnia całkowita: - 1 240 192 km²
  • lądowa: - 1 220 190 km²
  • wodna: - 20 002 km²
• Długość granic: - 7243 km (z Mauretanią 2237 km, z Algierią 1376 km, z Burkina Faso 1000 km, z Gwineą 858 km, z Nigrem 821 km, z Wybrzeżem Kości Słoniowej 532 km^{[potrzebne źródło]}, z Senegalem 419 km)

Mali jest krajem wyżynnym, gdzie na zachodzie znajduje się rozległa niecka Al-Dżauf. Północno-wschodnia część Mali, to tereny górzyste - masyw Adrar des Iforas. Mali leży w strefie klimatu zwrotnikowego suchego na północy i podrównikowego suchego na południu. Przez cały rok występują wysokie temperatury, a większość kraju cechuje się opadami nie przekraczającymi 1000 mm rocznie, gdzie występuje pora deszczowa i sucha. Większość Mali pokrywają obszary pustynne i półpustynne. Południowy obszar zajmuje sawanna, w większości sucha - region Sahelu.

§Ustrój polityczny

Republika z wielopartyjnym systemem politycznym. Władza ustawodawcza spoczywa w rękach zarówno rządu, jaki i Zgromadzenia Narodowego liczącego 160 członków, wybieranych na pięcioletnie kadencje. Rząd stanowi ponadto władzę wykonawczą. Władza sądownicza zależna jest od władzy ustawodawczej i wykonawczej.

Prezydent wybierany jest na pięcioletnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz. Mianuje on premiera i ministrów, przy czym sam jest przewodniczącym rady ministrów, która zgłasza propozycje ustaw do zatwierdzenia przez zgromadzenie narodowe.

§Podział administracyjny

Mali jest podzielone na osiem regionów i jeden region stołeczny. Regiony w Mali podzielone są na 49 okręgów (cercles) i 703 gminy.

Regiony w Mali:

• Region Stołeczny Bamako
• Gao
• Kayes
• Kidal
• Koulikoro
• Mopti
• Ségou
• Sikasso
• Timbuktu

Od marca 2012 roku rząd malijski nie sprawuje kontroli nad regionami Gao, Kindal, Timbuktu i częścią regionu Mopti. 6 kwietnia 2012 roku Narodowy Ruch Wyzwolenia Azawadu, częściowo kontrolujący ten obszar, ogłosił jednostronnie niepodległość tych terytoriów jako niepodległe państwo Azawad, którego niepodległości nie uznało Mali, ani społeczność międzynarodowa. Pod koniec czerwca 2012 roku Narodowy Ruch Wyzwolenia Azawadu utracił kontrolę nad tym obszarem na rzecz islamistycznych i antyniepodległościowych ugrupowiań powiązanych z Al-Kaidą.

§Demografia

Dziewczynka Bozo w Bamako

Populacja Mali jest szacowana na 14,5 miliona osób. 64% populacji w 2010 roku mieszkało na terenach wiejskich. Większość populacji kraju zamieszkuje jego południowy teren.

W 2011 roku 47,3% Malijczyków było w wieku poniżej 15 lat, 49,7% miało 15-64 lata, a 3% było w wieku powyżej 64 lat. Mediana wieku wynosiła 16,3 lat (15,9 dla mężczyzn, 16,4 dla kobiet). Współczynnik urodzeń w 2012 roku wynosił 14,15 na 1000 mieszkańców, a współczynnik dzietności 6,35 dzieci na kobietę. Śmiertelność w 2012 roku wynosiła 13,94 zgonów na 1000 mieszkańców. Średnia długość życia wynosi 53,06 lat (51,43 dla mężczyzn, 54,73 dla kobiet). Mali jest trzecim krajem na świecie pod względem największego współczynnika umieralności niemowląt, który wynosi 109,8 na 1000 żywych urodzeń.

Językiem urzędowym w Mali jest język francuski, ale powszechnie używane są też liczne języki afrykańskie używane przez różne grupy etniczne. Około 80% ludności posługuje się językiem bambara.

§Religia

Islam dotarł do Afryki Zachodniej w XI wieku i pozostaje dominującą religią w większości krajów w regionie. Szacuje się, że 90% Malijczyków to muzułmanie, 9% to wyznawcy tradycyjnych religii afrykańskich i animiści, a pozostały 1% to chrześcijanie. Ateizm i agnostycyzm są rzadko spotykane, a większość Malijczyków praktykuje swoje religie. Konstytucja Mali definiuje kraj jako państwo świeckie i zapewnia wolność wyznania, a malijski rząd w dużej mierze przestrzega tego prawa.

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center:

• islam – 92,4%
• brak religii – 2,7%
• katolicyzm – 2,2%
• tradycyjne religie plemienne – 1,6%
• protestantyzm – 0,9%
• inne religie – 0,2%.

§Historia

• VIII-1078 rok - ziemie dzisiejszego Mali wchodzą w skład Imperium Ghany

Imperium Mali

Mali w 1350 r.

Mali w 1530 r.

Mali w 1625 r.

• 1235 - Sundiata Keïta z plemienia Mande zakłada Imperium Mali
• 1312 - władzę objął Musa I
• XVI wiek - terytorium Mali pod kontrolą państwa Songhaj
• XVII wiek - upadek Imperium Mali.

kolonia Francji

• XIX wiek - tereny dzisiejszego Mali opanowuje Francja
• 1905 - tereny dzisiejszego Mali włączono do Sudanu Francuskiego
• 1959 – Utworzenie przez Sudan Francuski i Senegal Federacji Mali

Prezydentura Modibo Keita (1960-1968)

• 1960
  • 20 czerwca – Ogłoszenie niepodległości przez Mali
  • 20 sierpnia – Wycofanie się Senegalu z federacji.
  • Prezydentem zostaje Modibo Keita

Dyktatura Moussa Traoré (1968-1991)

• 1968, listopad – Wojskowy zamach stanu przeprowadzony przez Moussa Traoré
• 1973 – Susza w Mali i w Nigrze - zob. Klęska suszy w Sahelu
• 1985 – Wojna sześciodniowa między Mali a Burkina Faso - malijsko-burkiński konflikt graniczny 1985
• 1990 - wybuch rebelii Tuaregów
• 1991 - upadek dyktatury Traoré

Demokracja 1991 - 2011

• 1992 – Wielopartyjne wybory w Mali. Prezydentem zostaje Alpha Oumar Konaré (absolwent Uniwersytetu Warszawskiego).
• 2002 - prezydentem zostaje Amadou Toumani Touré
• 2007 - ataki Tuaregów na wojska rządowe zakończone zawieszeniem broni
• 2012, 17 stycznia - wybuch zbrojnego powstania Tuaregów pod przewodnictwem Narodowego Ruchu Wyzwolenia Azawadu.
• 2012, 21 marca – zamach stanu przeprowadzony przez kpt. Amadou Sanogo. Utworzony zostaje Narodowy Komitet na rzecz Przywrócenia Demokracji i Państwa. Przyczyną zamachu według buntowników były niedostateczne wysiłki na rzecz stłumienia rebelii Tuaregów.
• 2012, marzec - Tuaregowie opanowali północno-wschodnie Mali, w tym miasta Tessalit, Gao, Kidal i Timbuktu.
• 2012, 6 kwietnia - Tuaregowie ogłosili zakończenie działań zbrojnych oraz ogłosili deklarację niepodległości Azawadu, obejmującego północną część Mali komunikując jednocześnie nienaruszalność granic państw ościennych.

§Gospodarka

PKB na 1 mieszkańca wynosi 1 200 USD.

Podstawową gałęzią gospodarki jest rolnictwo. Bawełna jest najważniejszym produktem eksportowym i w 2002 jej produkcja sięgnęła 620 tys. ton. Jest eksportowana do krajów rozwiniętych głównie przez Senegal oraz Wybrzeże Kości Słoniowej. Ponadto innymi ważnymi produktami rolniczymi ryż, kukurydza, proso, tytoń i warzywa. W rolnictwie pracuje około 80% społeczeństwa, podczas gdy na sektor usług składa się 15%.

Mali jest, po RPA i Ghanie, trzecim największym producentem złota w Afryce. Rozwój wydobycia złota pozwolił na zmniejszenie negatywnych skutków spadku cen bawełny na światowych rynkach, gdyż razem stanowią 80% zysków z eksportu. Pozostałe gospodarczo istotne surowce mineralne to halit, kaolin, wapień i fosforany.

Za sektor energetyczny w Mali odpowiedzialna jest Energie du Mali (EDM). Energetyka wodna ma największe znaczenie w produkcji energii, zapewniając ponad połowę jej zapotrzebowania. W 2002 wyprodukowano łącznie 700 GWh pochodzącej z elektrowni wodnych.

Mali jest członkiem Organizacji dla Harmonizacji Prawa Afrykańskiego (OHADA).

§Kultura

Malijska muzyka jest w dużej mierze związana z tradycją griotów, zwanych "Strażnikami pamięci". Jest zróżnicowana i posiada wiele odmiennych rodzajów. Za najbardziej charakterystyczne postacie malijskiej muzyki można uznać Toumani Diabaté (wirtuoz gry na korze), blusowego gitarzystę Ali Farka Touré, tuareski zespół Tinariwen oraz wielu przedstawicieli muzyki pop tj. Salif Keita, duet Amadou & Mariam, Oumou Sangaré i Habib Koité.

Literatura malijska ma mniejsze znaczenie niż muzyka, pomimo że ten rejon do czasu nastania kolonii zawsze był najbardziej prężnym ośrodkiem intelektualnym Afryki. Amadou Hampâté Bâ był najbardziej znanym historykiem, który poświęcił sporą część swojej twórczości spisaniu tradycji oralnej griotów, mającej największe znaczenie w malijskiej literaturze. Wśród znanych literatów można wymienić Amadou Hampâté Bâ, Yambo Ouologuem, Moussa Konaté oraz Fily Dabo Sissoko.

§Osadnictwo

Bamako skupia przeszło 40% ludności miejskiej.

§Zobacz też

• Federacja Mali
• miasta w Mali
• Malijskie Siły Powietrzne

§Linki zewnętrzne

• Oficjalny portal rządowy (fr.)
• http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&des=wg&geo=-140&srt=pabn&col=abcdefghinoq&msz=1500