Georgia

Georgia
State of Georgia
Flaga stanowa Georgii Pieczęć stanowa Georgii
Przydomek: Peach State Stan brzoskwiniowy
Dewiza: Wisdom, Justice, and Moderation
Państwo	Stany Zjednoczone
Stolica	Atlanta
Język urzędowy	angielski
Mieszkańcy	Georgian
Gubernator	Nathan Deal (R)
Największe miasto	Atlanta
Powierzchnia  • ogółem  • lądowa  • wodna  • % wodna	na 24. miejscu 154 077 km² 150 132 km² 3945 km² 2,6 %
Szerokość Długość Wzniesienie  • najwyższe  • średnie  • najniższe	370 km 480 km   1458 m 180 m 0 m
Szerokość geograficzna	30°31′N – 35°N
Długość geograficzna	81°W – 85°53′W
Populacja (2000)	na 10. miejscu 8 186 453
Gęstość (2000)	na 18. miejscu 54,59 os./km²
Piramida wieku
Wejście do Unii  • kolejność  • data	4 2 stycznia 1788
Strefa czasowa Czas letni	UTC-5:00 UTC-4:00
ISO 3166-2	US-GA
Strona internetowa
Portal Stany Zjednoczone

Georgia (wymowa:/ˈdʒɔrdʒə/) – stan w południowo-wschodniej części USA, największy na wschód od Missisipi. Nazwa stanu została nadana na cześć króla Jerzego II Hanowerskiego (George II of Great Britain).

Graniczy: od północy z Tennessee, od wschodu z Karoliną Południową i Oceanem Atlantyckim, od południa z Florydą, od zachodu z Alabamą. Północna część Georgii leży w Górach Błękitnych (Appalachy). Na południe od nich rozpościera się płaskowyż Piedmont, który przechodzi w pofałdowaną Nizinę Nadbrzeżną.

Pierwotnie ludność tych terenów stanowili Czirokezi i Indianie Creek.

Georgia była jedną z trzynastu kolonii, które w 1775 r. zbuntowały się przeciwko panowaniu brytyjskiemu co zapoczątkowało amerykańską rewolucję.

§Historia

§Okres przedkolonialny

W 1540 r. na teren obecnego stanu przybyła pierwsza hiszpańska ekspedycja Hernanda de Soto, który opisał pradawne kultury tubylców o wspólnej obecnie nazwie Mound Builders. Wyróżniały się one m.in. budową okazałych kopców.

Trwała kolonizacja terenów Georgii zaczęła się od około 1570 r., kiedy hiszpańscy kolonizatorzy zamieszkujący współczesną Florydę utworzyli misje na terenie przybrzeżnych wysp oraz wodzostwa Guale i na terenach Indian Mocama żyjących wzdłuż atlantyckiego wybrzeża obecnej Georgii.

W 1670 r. rozpoczął się konflikt o tereny Georgii pomiędzy Hiszpanią i Anglią, władającą sąsiednią Karoliną (obecnie Karolina Południowa). System hiszpańskich misji, po długich walkach Hiszpanów z Anglikami, sprzymierzonymi z Indianami, został całkowicie zniszczony w latach 1702-1704. Po 1704 r. hiszpańska kontrola ograniczała się do Pensacoli oraz St. Augustine (obecnie Floryda), a sam półwysep Floryda aż do archipelagu Florida Keys został celem brytyjskich wypadów. Wybrzeże Georgii było okupowane przez sprzymierzonych z Brytyjczykami Indianami, głównie plemię Yamasee aż do tzw. wojny Yamasee (Yamasee War) w latach 1715–1717. Wojna wyludniła wybrzeże, otwierając miejsce do brytyjskiej kolonizacji. W 1724 r. zasugerowano po raz pierwszy, aby brytyjska kolonia została nazwana Prowincja Georgia.

§Kolonia Georgia

W 1732 r. stowarzyszeniowa grupa członków parlamentu brytyjskiego uzyskała zlecenie królewskie na utworzenie Powiernictwa Prowincji Georgia (Trustees of the Province of Georgia). W tym samym roku król Jerzy II przyznał prawo do zasiedlenia kolonii Jamesowi Oglenthrope, a kolonia przyjęła nazwę od imienia króla (j.ang. George = Jerzy). Stowarzyszenie wybrało 113 kandydatów na pierwszych kolonistów, którzy po odbyciu rejsu na pokładzie statku Anna 12 lutego 1733 wylądowali w okolicach obecnego Savannah.

§Stan

• 2 stycznia 1788 – ratyfikacja Konstytucji (jako 4 stan); od tego czasu wzmożone osadnictwo.
• 1861-1865 – wojna secesyjna, stan opowiedział się po stronie Konfederacji. Został poważnie zniszczony przez unijnego generała Shermana (w tym stołeczna Atlanta).
• 1886 – w Atlancie rozpoczęto produkcję i sprzedaż napoju nazwanego później coca-colą.

§Propozycje podziału

W ramach koncepcji 51. stanu w Georgii powstały dwie większe propozycje podziału:

• Hrabstwo Dade w północno-zachodniej części stanu Georgia nie miało połączeń drogowych z resztą stanu aż do 1939. Jedyne drogi do tego regionu prowadziły z Alabamy i Tennessee. Politycy chcieli secesji hrabstwa i utworzyli Niezależny Stan Dade (Independent State of Dade). W 1939 r., kiedy do Georgii dołączono ziemie które później stały się Parkiem Stanowym Kanionu Cloudland, hrabstwo wreszcie uzyskało komunikację z Georgią i oficjalnie się do niej włączyło, choć do dzisiaj pozostaje w użyciu pojęcie „Stan Dade”.
• W styczniu 2008 r. publicysta Bill Shipp napisał artykuł dotyczący utworzenia dwóch stanów w Georgii. W dużej mierze było to spowodowane silną suszą w południowej Georgii i obawą naruszenia praw jej mieszkańców przez polityków z części północnej stanu.

§Geografia

§Granice

Wschodnią granicę stanu stanowi Ocean Atlantycki. Na północy od brzegu oceanu granica z Karoliną Południową biegnie w kierunku północno-zachodnim rzeką Savannah do ujścia rzek Tugaloo i Seneca. Następnie, wzdłuż biegu Tugaloo, aż do jej największego dopływu, rzeki Chattooga.

Następnie granica zakręca wokół hrabstwa Rabun, aż do 35° szerokości geograficznej północnej. Równoleżnik ten wytycza granicę pomiędzy Karoliną Północną i Tennessee oraz Tennessee i Alabamą, aż do rzeki Missisipi.

Granica zachodnia z Alabamą zaczyna się w pobliżu miasta Chattanooga w Tennessee, w najdalej na zachód wysuniętym punkcie rzeki Chattahoochee. Stąd biegnie około 250 km w linii prostej do miasta West Point. Stamtąd granica biegnie meandrami rzeki Chattahoochee na południe do jej połączenia z rzeką Flint.

W miejscu połączenia dociera do granicy z Florydą i kieruje się w linii prostej na wschód, docierając do rzeki St. Marys River, z której biegiem dociera do Oceanu Atlantyckiego.

§Dane statystyczne

• Klimat: morski, tropikalny, zimą wyraźnie wpływy kontynentalnego.
• Główne rzeki: Flint, Altamaha, Chattahoochee, Coosa, Savannah, Oconee, Ogeechee, Ocmulgee, Satilla, Suwannee
• Roślinność: – jałowiec wirginijski, ambrowiec balsamiczny, orzesznik
• Fauna – jeleń wirginijski, pancernik długoogonowy i inne ssaki, przedrzeźniacz północny, przedrzeźniacz rudy i 160 innych gatunków ptaków, grzechotnik diamentowy, mokasyn miedziogłowiec, salamandra plamista, mokasyn błotny, alligatory oraz 79 gatunków gadów i 63 płazy, z ryb słodkowodnych popularne są m.in. są pstrągi, leszcze, sumy a słonowodnych kulbaki, flądry i tarpony. Ponadto na wybrzeżu oceanicznym spotyka się wieloryby i morświny oraz krewetki, ostrygi i kalinki błękitne.
• Liczba hrabstw: 159

• Największe hrabstwo: Fulton
• Liczba parków stanowych: 53

Największe miasta Georgii

Lp.	Miasto	Ludność (2009)	Obszar metropolitalny
1	Atlanta	540 921	5 475 213
2	Augusta	194 343	539 154
3	Columbus	190 414	292 795
4	Savannah	134 669	343 092
5	Athens	114 983	192 222
6	Macon	92 582	231 576
7	Roswell	87 719	–
8	Sandy Springs	85 625	–
9	Albany	75 616	165 440
10	Marietta	66 953	–
11	Warner Robins	62 500	135 715
12	Johns Creek	61 794	–
13	Valdosta	52 087	135 804
14	Alpharetta	51 569	–
15	Smyrna	50 712	–

§Demografia

Georgia ma 8 120 163 mieszkańców (2005). Najpowszechniej używanymi językami są:

• język angielski – 88,43%,
• język hiszpański – 6,74%.

§Religia

Afrykański Kościół Baptystyczny w Savannah

• protestantyzm – 70%
  • Południowa Konwencja Baptystów (1 759 tys. wiernych)
  • Zjednoczony Kościół Metodystyczny (619,4 tys.)
  • Bezdenominacyjni (566,8 tys.)
  • Kościół Boży (Cleveland) (175,2 tys.)
  • Narodowa Konwencja Baptystyczna USA (173 tys.)
  • Afrykański Kościół Metodystyczno-Episkopalny (117,3 tys.)
  • Kościół Prezbiteriański USA (92,4 tys.)
  • Kościół Episkopalny (68,8 tys.)
  • Zbory Boże (56,3 tys.)
• bez religii – 13%
• katolicyzm – 12% (596,4 tys.)
• judaizm – 1%
• mormoni – 1% (77,6 tys.)
• Świadkowie Jehowy – 1%
• pozostali – 2%

§Symbole stanu

• Dewiza: Wisdom, Justice, and Moderation (Mądrość, sprawiedliwość, i powściągliwość)
• Przydomek: The Empire State of the South, Peach State
• Znaczenie przydomku: Cesarski Stan Południa, Stan brzoskwiniowy
• Symbole: róża odm. Cherokee, dąb wirginijski, przedrzeźniacz brązowy

§Przemysł i bogactwa naturalne

• przede wszystkim wydobywczy (boksyty, kaolin, kamień),
• papierniczy,
• tekstylny,
• spożywczy, przetwórczy,
• turystyczny,
• uprawa kukurydzy, bawełny, tytoniu, soi i brzoskwiń,
• hodowla drobiu.

§Uczelnie

• University of Georgia, Athens
• Georgia Institute of Technology, Atlanta
• Georgia State University, Atlanta

§Sławni ludzie

• Erskine Caldwell
• Ray Charles
• Troy Davis
• Oliver Hardy
• Stacy Keach
• Martin Luther King
• Gladys Knight
• Margaret Mitchell
• Jimmy Carter
• Dakota Fanning
• Michael Stipe
• Soulja Boy
• Lil Jon
• Ron Killings
• Hulk Hogan
• William DuVall
• T.I.
• Will Wright
• Julia Roberts

§Ciekawostki

• Liczne parki upamiętniające pola walki i pomniki przeszłości (m.in. Stone Mountain, Chattanooga National Military Park, Anderson Prison Park, Park Historyczny Góry Kennesaw, Park stanowy F. D. Roosevelta, Mały Biały Dom i inne)
• Park stanowy Kopce Kolomoki
• Okefenokee National Wildlife Refuge
• Cumberland Island National Seashore