1900
Izvor: Wikipedia
| Milenijum: | 2. milenijum |
|---|---|
| Vijekovi: | 18. vijek – 19. vijek – 20. vijek |
| Decenija: | 1870-e 1880-e 1890-e – 1900-e – 1910-e 1920-e 1930-e |
| Godine: | 1897 1898 1899 – 1900 – 1901 1902 1903 |
| Gregorijanski | 1900 MCM |
| Ab urbe condita | 2653 |
| Islamski | 1317 – 1318 |
| Iranski | 1278 – 1279 |
| Hebrejski | 5660 – 5661 |
| Bizantski | 7408 – 7409 |
| Koptski | 1616 – 1617 |
| Hindu kalendari | |
| - Vikram Samvat | 1955 – 1956 |
| - Shaka Samvat | 1822 – 1823 |
| - Kali Yuga | 5001 – 5002 |
| Kineski | |
| - Kontinualno | 4536 – 4537 |
| - 60 godina | Yang Metal Miš (od kineske N. g.) |
| Holocenski kalendar | 11900 |
| Podrobnije: Kalendarska era | |
Godina 1900 (MCM) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom, ali prijestupna godina koja počinje u subotu po, na početku godine, 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).
Ove godine je primenjeno pravilo gregorijanskog kalendara da godina deljiva sa četiri neće biti prestupna ako nije deljiva i sa 400. Zbog toga je razlika prema julijanskom kalendaru, koji nema izuzetaka za prestupne godine, od 1. 3. povećana na 13 dana.
Godina 1900. je poslednja godina 19. vijeka, ali i prva godina 1900-ih.
Događaji[uredi - уреди]
Januar/Siječanj[uredi - уреди]
- 1. 1. - Kruna, uvedena 1892, postaje jedinstvena i jedina valuta u Austro-ugarskoj monarhiji.
- + U Nigeriji uspostavljen britanski protektorat.
- 2. 1. - Prvi električni bus, u New Yorku; John Hay najavljuje politiku Otvorenih vrata koja promovira otvorenu američku trgovinu s Kinom; otvoren Čikaški kanal
- 5. 1. - John Edward Redmond, vođa irskih nacionalista, poziva na ustanak, Henry Augustus Rowland sa Sveučilišta John Hopkins otkriva zemljin magnetizam.
- 6. 1. - Buri napadaju Ladysmith u Burskom ratu, preko 1000 mrtvih
- 9. 1. - U Londonu izbija epidemija gripe.
- 11. 1. - Na sastanku predstavnika 40 srpskih opština Bosne i Hercegovine podržane vođe u sporu sa mitropolitima.
- 13. 1. - Njemački Car uvodi njemački kao službeni jezik u njemačkoj vojsci
- 13. 1.? - Arhiv Srbije počeo s radom.
- 14. 1. - Premijera Puccinijeve Tosce u Rimu, neuspijeh, glumcima prijećeno smrću.
- 19. 1. - Ernest von Koerber je novi predsednik vlade austrijskih zemalja (do 1904).
- 23. 1. - 5000 australskih rudara kreće u štrajk
- 24. 1. - Britanci poraženi kod Spion Kopa u Burskom ratu.
- 26. 1. (14. 1. po j.k.) - U Srbiji donesen Zakon o trgovačkoj akademiji, kao i Zakon o udruženjima, povodom namnoženih ukopnih i svadbenih udruženja, nekih vrsta finansijskih piramida.
- 26. 1. - Theodore Roosevelt prvi put napismeno upotrebio izraz "Govori tiho i nosi veliki štap".
Februar/Veljača[uredi - уреди]
- 1. 2. (20. 1. po j.k.) - U Srbiji donesen Zakon o potpomaganju zemljoradničkih zadruga.
- 3. 2. - Guverner Kentakija William Goebel umro od rana dobijenih 4 dana ranije.
- 3. 2. - Štrajkači u Ahenu, Beču i Briselu zahtevaju 8-časovno radno vreme.
- 5. 2. - Ruska carska vlada opozicijskim je studentima odredila prisilnu obvezu služenja u vojsci.
- 6. 2. - Osnovan Međunarodni sud u Haagu.
- 9. 2. - Dwight Davis utemeljuje Davis Cup.
- 17. 2. - Podela ostrvlja Samoa: Nemačkoj pripada zapadno od 171. meridijana, SAD istočno.
- 27. 2. - U Engleskoj utemeljena laburistička stranka, prvi partijski sekretar Ramsay MacDonald.
- 28. 2. - Veliko vojvodstvo Baden donijelo je uredbu kojom se, prvi put u Njemačkoj, ženama daje pravo na studij na visokim školama. Dotad su mogle sudjelovati samo kao gosti slušači.
- februar - Demonstracije frankovačkih studenata u Zagrebu - "Apcug Vlasi, apcug peticije", posle rasprave o srpskim peticijama u Saboru.
Mart/Ožujak[uredi - уреди]
- 1. 3. - Od danas razlika između julijanskog i gregorijanskog kalendara iznosi 13 dana i tako do istog datuma 2100.
- 13. 3. - Britanska vojska osvaja Bloemfontein
- 14. 3. - SAD prelazi na zlatni standard (do 1933).
- 19. 3. - Arthur Evans počinje iskopavanje u Knososu.
April/Travanj[uredi - уреди]
- 4. 4. - Atentat na Princa od Walesa u Belgiji
- 15. 4. - 12. 11. - Exposition Universelle (1900) u Parizu.
- 22. 4. - U Zagrebu je osnovano Društvo hrvatskih književnika. U Matici hrvatskoj sastala se osnivačka skupština Društva hrvatskih književnika, na kojoj se okupilo sto književnika iz Zagreba i trojica izvan Zagreba. Predsjedao je predsjednik inicijativnoga odbora književnik Đuro Deželić. Za prvoga predsjednika izabran je najstariji hrvatski književnik, pripadnik generacije koja je vodila hrvatski narodni preporod - tada vrlo cijenjeni i popularni Ivan Trnski.
- 22. 4. - Bitka kod Koussérija: Francuzi osigurali područje današnjeg Čada.
- 30. 4. - Havaji i službeno postaju tertorij SAD.
Maj/Svibanj[uredi - уреди]
- 5. 5. - Vanredno stanje u Barseloni, nakon nemira u tom ali i u drugim španskim gradovima.
- 14. 5. - U sklopu Izložbe, u Parizu otvorene Druge olimpijske igre.
- 17. 5. - Burski rat: Britanci deblokirali Mafeking, poraz Bura.
- + Bokserski ustanak: ubijeno 60 kineskih hrišćana u tri sela kod Pekinga.
- + Tonga postaje britanski protektorat.
- 21. 5. - Ruska invazija Mandžurije.
- 24. 5. - Britanci anektirali bursku Slobodnu Državu Oranje.
- 29. 5. - Francuzi osnovali Fort-Lamy, današnja N'Djamena, glavni grad Čada.
- 30. 5. - Deputacija 58 izaslanika, predstavnika 73 srpske opštine BiH u Pešti izradila "treći carski memorandum" (predat tek nakon godinu dana, usled Kalajevih smetnji).
- 31. 5. - Bokserski ustanak: 400 vojnika iz osam zapadnih zemalja stiže u Peking gde se raspoređuju oko svojih izaslanstava.
Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди]
- 1. 6. - Carrie Nation započinje misiju demoliranja saluna.
- 4. 6. - Otvorena Rodinova izložba u Parizu
- 5. 6. - Britanska vojska zauzima Pretoriju
- 7. 6. - Osnovan Pasterov zavod u Nišu.
- 12. 6. - Drugi flotni zakon u Nemačkoj, za dostizanje britanske flote.
- 19. 6. - Theodore Roosevelt republikanski kandidat za potpredsjednika SAD-a
- 20. 6. - U Pekingu ubijen njemački ambasador Clemens von Ketteler (osveta za ubistvo kineskog dečaka); Bokseri tokom dana napadaju zapadna poslanstva.
- 27. 6. - Otvaranje središnje linije londonske podzemne željeznice.
- 30. 6. - Požar na dokovima u Hobokenu, Nju Džersi, širi se na tri putnička broda, poginulo najmanje 326 osoba.
Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди]
- 1. 7. - Franc Ferdinand i Sofija Chotek sklopili morganatski brak.
- 2. 7. - Prvi let cepelinom.
- 9. 7. - Kraljica Viktorija prihvatila Ustavni akt Komonvelta Australija - stupa na snagu sledećeg 1. 1..
- 12. 7. - Putnički brod SS Deutschland postavlja rekord u brzini na Atlantiku.
- 15. 7. - Britanske trupe ugušile su ustanak Ašantija na Zlatnoj obali.
- 19. 7. - Otvorena prva linija Pariškog metroa.
- 21. 7. (8. 7. po j.k.) - Kralj Aleksandar Obrenović oglasio svoju veridbu sa Dragom Mašin rođ. Lunjevica; vlada daje ostavku.
- 21/22. 7. - Milan Obrenović dao ostavku na položaj komandanta aktivne vojske.
- 23 - 27. 7. - Neredi Roberta Charlesa u New Orleansu - desetine mrtvih u rasnim sukobima, pojačana rasna segregacija i nasilje.
- 24. 7. - Pomilovani svi radikali osuđeni u vezi sa prošlogodišnjim Ivanjdanskim atentatom.
- 25. 7. (12. 7. po j.k.) - Nova srpska vlada, Alekse Jovanovića ("svadbeno ministarstvo").
- 27. 7. - Nemački car Wilhelm II drži govor korpusu koji odlazi u Kinu: kao što su Huni ušli u legendu, tako bi i ime Nemačke trebalo biti strašno u Kini - britanska propaganda će zato Nemce nazivati "Hunima".
- 29. 7. - Anarhist ubio talijanskog kralja Umberta I., nasleđuje ga sin Viktor Emanuel III (vl. do 1946, kraljica mu je Jelena Savojska).
Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди]
- 2. 8. - Prva hidrocentrala u Srbiji, HE Pod gradom u Užicu na reci Đetinji, tek druga na svetu po Teslinim principima.
- 3. 8. - U Ohaju osnovana Firestone Tire & Rubber Company.
- 5. 8. (23. 7. po j.k.) - Venčanje kralja Aleksandra Obrenovića i Drage Mašin; kumuje ruski car Nikola II (preko otpravnika poslova Mansurova).
- 14. 8. - Savezničke trupe oslobađaju zaposjednute ambasade u Pekingu
- 31. 8. - Kraj željezničkog štrajka Taff Vale u Južnom Walesu
- 31. 8. - Britanska vojska okupirala Johannesburg
Septembar/Rujan[uredi - уреди]
- 1. 9. - Razmjenom depeša između njemačkog cara Wilhelma II. i američkog predsjednika Williama McKinleya proradila je prva njemačka transatlantska kabelska linija duga 13.000 kilometara koja je ukinula monopol Velike Britanije nad gotovo svim međunarodnim kabelskim vezama.
- 7. 9. (26. 8. j.k.) - Objavljeno da je kraljica Draga u "blagoslovenom stanju".
- 8. 9. - Galvestonski uragan odnosi najmanje 6000 života.
- 26. 9. - 24. 10. - Izbori u Ujedinjenom Kraljevstvu: velika većina za torijevce, novoosnovani laburisti dobili dva mesta, prvi put izabran Winston Churchill.
- 28. 9. (15. 9. po j.k.) - Persijski šah Muzafarid-Din Šah Kadžar proputovao kroz Srbiju.
Oktobar/Listopad[uredi - уреди]
- listopad - Norveški izumitelj Johann Vaaler traži patent za svoj izum spajalice za papir bez koje bi nam današnji život bio nezamisliv :)
- oktobar - Braća Wright počinju eksperimente sa jedrilicom.
- 16. 10. - Bernhard von Bülow je novi nemački kancelar (do 1909).
- 25. 10. - Britanija pripaja Transvaal
Novembar/Studeni[uredi - уреди]
- 6. 11. - Republikanac William McKinley reizabran na predsjedničkim izborima u SAD-u (protukandidat William Jennings Bryan).
- 22. 11. - Počeo trogodišnji štrajk u velškom kamenolomu Penrhyn.
Decembar/Prosinac[uredi - уреди]
- 1. 12. - Švicarsko Savezno vijeće donijelo je u Bernu odluku o pitanju Gvajane oko koje su se sporile Francuska i Brazil.
- 7. 12. - Maks Plank predstavio Plankov zakon zračenja crnog tela.
- decembar - U Nemačkoj izlazi prvi broj "Iskre", glasila Ruske socijal-demokratske radničke partije.
- 19. 12. - Nacrt statuta za uređenje vjerskih i vakufsko-mearifskih poslova i memorandum muslimanskog pokreta uručen Kalaju u Sarajevu.
- 31. 12. - U Kini je pogubljen kineski vojnik koji je 20. 6. ubio njemačkog veleposlanika barona von Kettelera.
Tokom godine[uredi - уреди]
- Svetsko stanovništvo: 1,65 milijardi.
- Od početka godine do oktobra 1901. srpski poslanik odsutan sa Cetinja.
- ? Umro mitropolit raško-prizrenski Dionisije, naslediće ga arhimandrit Nićifor Perić (do 1911).
- Freudovo "Tumačenje snova" (zapravo novembar 1899).
Rođenja[uredi - уреди]
- 6. 1. - Marija Karađorđević (rođ. von Hohenzollern-Sigmaringen), rumunska princeza, jugoslovenska kraljica († 1961)
- 4. 2. - Jacques Prévert - francuski pjesnik († 1977.)
- 5. 2. - Adlai Stevenson II, ambasador SAD pri UN († 1965)
- 12. 2. - Vasilij Čujkov, maršal SSSR († 1982)
- 13. 2. - Ivo Šeremet, slikar († 1991)
- 22. 2. - Luis Bunuel, španjolski filmski redatelj († 1983)
- 5. 3. - Josip Gostić, hrvatski pjevač († 1963.)
- 8. 3. - Howard H. Aiken, kompjuterski pionir († 1973)
- 13. 3. - Jorgos Seferis, pesnik-nobelovac († 1971)
- 19. 3. - Frédéric Joliot-Curie, fizičar-nobelovac († 1958)
- 23. 3. - Erich Fromm, američki psihoanalitičar njemačkog porijekla († 1980.)
- 23. 3. - Josip Kraš, narodni heroj († 1941)
- 26. 3. - Oton Postružnik, slikar († [[*
- 1. 4. - Tone Seliškar, književnik († 1969)
- 2. 4. - Milivoje Živanović, glumac († 1976)
- 5. 4. - Spencer Tracy, američki filmski glumac († 1967.)
- 25. 4. - Wolfgang Pauli, fizičar-nobelovac († 1958)
- 25. 4. - Vjekoslav Štefanić, hrvatski filolog († 1975.)
- 26. 4. - Charles Francis Richter, seizmolog († 1985)
- 4. 5. - Antun Augustinčić, hrvatski kipar († 1979.)
- 17. 5. - Ruholah Homeini, ajatolah († 1989)
- 23. 5. - Hans Frank, nacista († 1946)
- 7. 6. - Rodoljub Čolaković, borac i političar († 1983)
- 15. 6. - Vladislav S. Ribnikar, političar, novinar, direktor Politike († 1955)
- 15. 6. - Stanislav-Staša Beložanski, slikar i scenograf († 1992)
- 17. 6. - Martin Bormann, nacista († 1945)
- 25. 6. - Louis Mountbatten, 1st Earl Mountbatten of Burma, vicekralj Indije († 1979)
- 29. 6. - Antoine de Saint-Exupéry, francuski književnik i avijatičar († 1944.)
- 19. 7. - Dušan Vasiljev, pesnik († 1924)
- 4. 8. - Elizabeth Bowes-Lyon, kraljica majka Elizabete II († 2002)
- 25. 8. - Hans Adolf Krebs, biohemičar-nobelovac († 1981)
- 3. 10. - Thomas Wolfe, američki književnik († 1938.)
- 7. 10. - Heinrich Himmler, njemački nacistički političar († 1945)
- 8. 11. - Margaret Mitchell, književnica († 1949)
- 8. 11. - Mihailo Vukdragović, kompozitor i dirigent, akademik († 1986)
- 14. 11. - Aaron Copland, američki skladatelj i dirigent († 1990.)
- 6. 12. - Mihalj Servo, narodni heroj († 1941)
Smrti[uredi - уреди]
- 20. 1. - John Ruskin, engleski pisac i kritičar (r.1819)
- 6. 3. - Gottlieb Daimler, pionir automobila (* 1834)
- 5. 4. - Osman Nuri-paša, branitelj Plevne 1877. (* 1832)
- 21. 4. - Jovan Đorđević, srpski književnik, profesor, prvi upravnik SNP u Novom Sadu (* 1826)
- 24. 4. - Mihovilj Naković, hrvatski književnik (* 1840)
- 30. 4. - Casey Jones, mašinovođa (* 1863)
- 26. 7. - Josip Torbar, hrvatski prirodoslovac (r. 1824.)
- 29. 7. - Umberto I, kralj Italije (ubijen) (* 1844)
- 7. 8. - Wilhelm Liebknecht, njemački političari (r. 1826.)
- 8. 8. - Emil Škoda, češki industrijalac. (r.1839).
- 12. 8. - Wilhelm Steinitz, šahista (* 1836)
- 21. 8. - Ilija Ognjanović - Abukazem, srpski književnik (* 1845)
- 25. 8. - Friedrich Nietzsche, njemački filozof, pjesnik i klasični filolog (r. 1844.)
- 22. 11. - Arthur Sullivan, skladatelj opereta (r. 1842.)
- 30. 11. - Oscar Wilde, irski književnik (r. 1854.)
- 27. 12. - William George Armstrong, engleski pronalazač i tvorničar (r. 1810.)
Umjetnost[uredi - уреди]
- Drama Anton Pavlovič Čehov - Ujak Vanja
- Roman Joseph Conrad - Lord Jim
- Studija Sigmunda Freuda Tumačenje snova
- Puccinijeva opera Tosca
